Κατά τη
γνώμη μου, το δημοκρατικό σχολείο θα πρέπει να αποτελεί το διακηρυγμένο στόχο κάθε
προοδευτικής εκπαιδευτικής πρότασης. Από το Εργαστηριακό Σχολείο του John Dewey,
μέχρι την Ελευθεριακή Αγωγή του Neil στο Summerhill, αλλά και πιο σύγχρονων, η δημοκρατία
μπαίνει στο επίκεντρο του θεωρητικού στοχασμού και του παιδαγωγικού πειραματισμού
των παιδαγωγών.
Το δημοκρατικό σχολείο δεν υπήρξε ποτέ το
σχολείο μίας δημοκρατικής κοινωνίας, αλλά το εργαλείο για την οικοδόμηση μίας βαθύτερης
και ευρύτερης δημοκρατίας, μέσα από την καλλιέργεια της δημοκρατικής συνείδησης
των παιδιών, που πρέπει να αποτελεί απώτερο στόχο κάθε εκπαιδευτικού
συστήματος.
Η δημοκρατία γίνεται κατανοητή μόνο ως
τρόπος ζωής. Μια ειρηνική, ελεύθερη, δημοκρατική και δίκαιη κοινωνία προϋποθέτει
την ύπαρξη της έννοιας της κοινότητας και των συλλογικών λειτουργιών. Η
εκπαίδευση, η παιδεία, θα μπορούσε να παίξει προς αυτήν την κατεύθυνση ένα πολύ
σημαντικό ρόλο, αναπτύσσoντας καθημερινά στη σχολική ζωή αξίες όπως: η ελευθερία,
η δημοκρατία, η συνεργασία, η αλληλεγγύη, η ισότητα και ο σεβασμός στη διαφορετικότητα
-όχι ως γνώση, αλλά ως βίωμα που θα ενδυναμώνει το μαθητή έτσι ώστε να υποστηρίζει
και να υπερασπίζεται αυτές τις αξίες και να αμύνεται ενάντια σε ό,τι τις
αντιπαλεύεται-.
Σ’ ένα τέτοιο σχολείο, η τάξη ως “κοινότητα”
μπορεί να αναπτύσσει το δημοκρατικό πνεύμα και να ενδυναμώνει αξίες όπως ο
αλληλοσεβασμός, η υπευθυνότητα, η συνεργασία και η αλληλοβοήθεια σε θετικό
κλίμα, χωρίς ανταγωνισμό. Οι μαθητές μπορούν να αναλαμβάνουν ρόλους και ευθύνες
και να βιώνουν το σχολείο τους ως υπόθεση συλλογική και δική τους κι αυτό μπορεί
να καλλιεργείται με πολλούς και διάφορους τρόπους.
Σ’ ένα τέτοιο σχολείο, η τάξη
ξεπερνάει τα όρια της σχολικής αίθουσας και αποτελεί μια ενεργή δράση
για την κοινότητα και το κοινωνικό σύνολο. “Το σχολείο είναι ανοικτό, καθώς
μέσα από τις συλλογικές δράσεις των μαθητών μπορεί να παράγει γνώση και πολιτισμό
για τη γειτονιά, την κοινότητα και την κοινωνία.
Για τη λειτουργία ενός τέτοιου σχολείου
ανοιχτού στην κοινωνία επιδιώκεται να συνεργούν εκτός από τους δασκάλους
και τους γονείς και οι άνθρωποι του πολιτισμού και της τέχνης, των μέσων
ενημέρωσης, του αθλητισμού, των δομών υγείας και πρόληψης, της σίτισης και των Δικτύων
της πόλης. Κατά τη γνώμη μου, ένα εκπαιδευτικό σύστημα εκτός απ’ την παροχή “επιστημονικής
γνώσης” μπορεί και πρέπει να παρέχει και τα εργαλεία και τις τεχνικές για την
ανάπτυξη των δεξιοτήτων έκφρασης, επικοινωνίας και συνεργασίας με έμφαση στη συλλογική
εργασία, τη δημοκρατία και την πρόληψη της βίας, την υπεύθυνη συμμετοχή και τον
ενεργό ρόλο του μαθητή και τον καθοδηγητικό ρόλο του δασκάλου.
Ένα
τέτοιο σχολείο είναι κοντά στο μαθητή, ευχάριστο και δημιουργικό γι’ αυτόν, ενώ
παράλληλα μπορεί να βλέπει έστω και μακροπρόθεσμα μια πιο ειρηνική, δημοκρατική
και δίκαιη κοινωνία. Ένα δημόσιο σχολείο ελεύθερο και ανοικτό μπορεί και πρέπει
να υποδέχεται, να σέβεται και να αναγνωρίζει ισότιμα το κάθε παιδί και τα
δικαιώματά του ανεξάρτητα από την κοινωνική του θέση, την καταγωγή ή τη
θρησκεία του.
Σ’ ένα τέτοιο σχολείο, τα παιδιά μπορούν
να βιώνουν τη χαρά της πρωτοβουλίας, της ελεύθερης επιλογής, της δημιουργίας
και του οράματος για τη βελτίωση της ζωής τους μέσα από τη μάθηση και την
εργασία τους στο σχολείο.
Σ’ ένα τέτοιο σχολείο, δάσκαλοι και μαθητές μπορούν
και πρέπει να συνεργάζονται για την ανάπτυξη της κριτικής συνείδησης των μαθητών
με σκοπό την κοινωνική τους χειραφέτηση.
Σ’ ένα τέτοιο σχολείο, αναπτύσσονται καθημερινά
στη σχολική ζωή η ελευθερία, η δημοκρατία, η συνεργασία, η αλληλεγγύη, η ισότητα
και ο σεβασμός στη διαφορετικότητα –όχι ως γνώση αλλά ως βίωμα.
Ένα σχολείο πρέπει να οικοδομείται και να
λειτουργεί στο πρότυπο μίας αυθεντικής δημοκρατικής κοινότητας, ώστε να
καλλιεργεί στα παιδιά εκείνες τις έξεις που προωθούν την κοινωνική δημοκρατία.
Προϋπόθεση βέβαια για την εφαρμογή των παραπάνω
είναι η υποστήριξη και η ενθάρρυνση της πολιτείας, της διοίκησης και της
καθοδήγησης, μέσω των προγραμμάτων σπουδών και των Συντονιστών Εκπαιδευτικού Έργου καθώς και η στενή συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς και το πανεπιστήμιο
για την οργάνωση σταθερής ειδικής επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών όλων των βαθμίδων.